समास 🖼️

मराठी व्याकरणातील इयत्ता दहावीसाठी समासाचे कर्मधारय, द्विगु, इतरेतर द्वंद्व, समाहार द्वंद्व व वैकल्पिक द्वंद्व हेच प्रकार अभ्यासण्यासाठी आहेत.

<

सामासिक शब्द	विग्रह	समासाचे नाव
आजन्म	जन्मापासून	अव्ययीभाव समास
प्रतिदिन	प्रत्येक दिवशी	अव्ययीभाव समास
दालभात	दाल आणि भात	इतरेतर द्वंद्व समास
पाप-पुण्य	पाप किंवा पुण्य	वैकल्पिक द्वंद्व समास
यथामती	मतीप्रमाणे	अव्ययीभाव समास
परोपकार	दुसऱ्यावर केलेला उपकार	सप्तमी तत्पुरुष समास
महादेव	महान असा देव	कर्मधारय समास (तत्पुरुष)
नवरात्र	नऊ रात्रींचा समूह	द्विगू समास (तत्पुरुष)
वडीलबंधू	वडील असा बंधू	कर्मधारय समास (तत्पुरुष)
अष्टभुजा	आठ भुजांचा समूह	द्विगू समास (तत्पुरुष)
वनभोजन	वनात केलेले भोजन	सप्तमी तत्पुरुष समास
गाई-म्हशी	गाई, म्हशी आणि इतर	समाहार द्वंद्व समास
त्रिभुवन	तीन भुवनांचा समूह	द्विगू समास (तत्पुरुष)
आई-वडील	आई आणि वडील	इतरेतर द्वंद्व समास
मातृभूमी	भूमी हीच माता	कर्मधारय समास
त्रिभुवन	तीन भुवनांचा समूह	द्विगू समास
त्रैलोक्य	तीन लोकांचा समूह	द्विगू समास
खरेखोटे	खरे किंवा खोटे	वैकल्पिक द्वंद्व समास
विटीदांडू	विटी आणि दांडू	इतरेतर द्वंद्व समास
गुरेवासरे	गुरे, वासरे व इतर	समाहार द्वंद्व समास
नीलकमल	नील असे कमल	कर्मधारय समास
घननिळ	घनासारखा निळा	कर्मधारय समास
श्यामसुंदर	श्याम असा सुंदर	कर्मधारय समास
कमलनयन	कमळासारखे नयन	कर्मधारय समास (उपमित)
नरसिंह	सिंहासारखा नर	कर्मधारय समास (उपमान)
विद्याधन	विद्या हेच धन	कर्मधारय समास (रूपक)
चौकोन	चार कोन आहेत ज्याला तो	बहुव्रीही समास (किंवा द्विगू)
पंचपाळे	पाच पाळ्यांचा समूह	द्विगू समास
दशदिशा	दहा दिशांचा समूह	द्विगू समास
नवरात्र	नऊ रात्रींचा समूह	द्विगू समास
केरकचरा	केर, कचरा वगैरे	समाहार द्वंद्व समास
आई-वडील	आई आणि वडील	इतरेतर द्वंद्व समास
मीठभाकर	मीठ, भाकर व साधे जेवण	समाहार द्वंद्व समास
गप्पागोष्टी	गप्पा, गोष्टी वगैरे	समाहार द्वंद्व समास
महाराष्ट्र	महान असे राष्ट्र	कर्मधारय समास
बरेवाईट	बरे किंवा वाईट	वैकल्पिक द्वंद्व समास
चंद्रसूर्य	चंद्र आणि सूर्य	इतरेतर द्वंद्व समास
त्रिखंड	तीन खंडांचा समूह	द्विगू समास
दाणापाणी	दाणा, पाणी वगैरे	समाहार द्वंद्व समास
सत्यासत्य	सत्य किंवा असत्य	वैकल्पिक द्वंद्व समास
भाऊबहीण	भाऊ आणि बहीण	इतरेतर द्वंद्व समास
गंधफुले	गंध आणि फुले	इतरेतर द्वंद्व समास
द्विदल	दोन दलांचा समूह	द्विगू समास
नीलकंठ	निळा आहे कंठ ज्याचा तो (शंकर)	बहुव्रीही समास
कांचनसंध्या	कांचनासारखी (सोनेरी) संध्या	कर्मधारय समास
सप्तस्वर्ग	सात स्वर्गांचा समूह	द्विगू समास
ऊनपाऊस	ऊन आणि पाऊस	इतरेतर द्वंद्व समास
मागेपुढे	मागे आणि पुढे	इतरेतर द्वंद्व समास
धावपळ	धावणे, पळणे वगैरे	समाहार द्वंद्व समास
नेआण	नेणे आणि आणणे	इतरेतर द्वंद्व समास
रंगीबेरंगी	रंगीत आणि बेरंगीत	कर्मधारय समास (विशेषण)
बारभाई	बारा भावांचा कारभार (समुदाय)	द्विगू / बहुव्रीही समास
पीतवसन	पिवळे असे वसन (वस्त्र)	कर्मधारय समास
राजाराणी	राजा आणि राणी	इतरेतर द्वंद्व समास
सप्तसिंधू	सात सिंधूंचा समूह	द्विगू समास
दहाबारा	दहा किंवा बारा	वैकल्पिक द्वंद्व समास
मंदगती	मंद अशी गती	कर्मधारय समास
अष्टदिशा	आठ दिशांचा समूह	द्विगू समास
स्त्री-पुरुष	स्त्री आणि पुरुष	इतरेतर द्वंद्व समास
दोन-चार	दोन किंवा चार	वैकल्पिक द्वंद्व समास
खाणेपिणे	खाणे, पिणे वगैरे	समाहार द्वंद्व समास
त्रिकोण	तीन कोन आहेत ज्याला तो	बहुव्रीही समास (किंवा द्विगू)
महादेव	महान असा देव	कर्मधारय समास
षटकोन	सहा कोन आहेत ज्याला तो	बहुव्रीही समास (किंवा द्विगू)
घनश्याम	घनासारखा श्याम	कर्मधारय समास
पूर्वपश्चिम	पूर्व आणि पश्चिम	इतरेतर द्वंद्व समास
पालापाचोळा	पाला, पाचोळा व इतर कचरा	समाहार द्वंद्व समास
सप्तपदी	सात पावलांचा समूह	द्विगू समास
धर्माधर्म	धर्म किंवा अधर्म	वैकल्पिक द्वंद्व समास
रामलक्ष्मण	राम आणि लक्ष्मण	इतरेतर द्वंद्व समास
अंथरूणपांघरूण	अंथरूण, पांघरूण वगैरे	समाहार द्वंद्व समास
रवरंक	राव आणि रंक	इतरेतर द्वंद्व समास
पास-नापास	पास किंवा नापास	वैकल्पिक द्वंद्व समास
बापलेक	बाप आणि लेक	इतरेतर द्वंद्व समास
पंचारती	पाच आरत्यांचा समूह	द्विगू समास
माता-पिता	माता आणि पिता	इतरेतर द्वंद्व समास
लवकुश	लव आणि कुश	इतरेतर द्वंद्व समास
पीतांबर	पिवळे आहे अंबर (वस्त्र) ज्याचे तो (विष्णू)	बहुव्रीही समास
पुरुषोत्तम	पुरुषात उत्तम असा	सप्तमी तत्पुरुष समास
चिल्लीपिल्ली	लहान मुलेबाळे वगैरे	समाहार द्वंद्व समास
भाषांतर	अन्य भाषा	कर्मधारय समास
पांढराशुभ्र	शुभ्र असा पांढरा	कर्मधारय समास
रक्तचंदन	रक्तासारखे चंदन	कर्मधारय समास
काव्यामृत	काव्य हेच अमृत	कर्मधारय समास (रूपक)
अष्टाध्यायी	आठ अध्यायांचा समूह	द्विगू समास
सप्ताह	सात दिवसांचा समूह	द्विगू समास
नाकडोळे	नाक आणि डोळे	इतरेतर द्वंद्व समास
सुंठसाखर	सुंठ आणि साखर	इतरेतर द्वंद्व समास
कृष्णाअर्जुन	कृष्ण आणि अर्जुन	इतरेतर द्वंद्व समास
कपडालत्ता	कपडा, लत्ता वगैरे	समाहार द्वंद्व समास
अन्नपाणी	अन्न, पाणी वगैरे	समाहार द्वंद्व समास
कुलूपकिल्ली	कुलूप आणि किल्ली	इतरेतर द्वंद्व समास
अष्टभुजा	आठ भुजांचा समूह	द्विगु समास
भीमार्जुन	भीम आणि अर्जुन	इतरेतर द्वंद्व समास
भेदाभेद	भेद किंवा अभेद	वैकल्पिक द्वंद्व समास
वादळवारा	वादळ, वारा आणि पाऊस वगैरे	समाहार द्वंद्व समास
महाराज	महान असा राजा	कर्मधारय समास
हळदकुंकू	हळद आणि कुंकू	इतरेतर द्वंद्व समास
नीलपुष्प	निळे असे पुष्प	कर्मधारय समास
आई-बाबा	आई आणि बाबा	इतरेतर द्वंद्व समास
आठवडा	आठ दिवसांचा समूह	द्विगू समास
पावभाजी	पाव, भाजी वगैरे पदार्थ	समाहार द्वंद्व समास
अहिनकुल	अही (साप) आणि नकुल (मुंगूस)	इतरेतर द्वंद्व समास
पंधरासोळा	पंधरा किंवा सोळा	वैकल्पिक द्वंद्व समास
काळाकुट्ट	कुट्ट असा काळा	कर्मधारय समास

हा तक्ता मराठी व्याकरणाच्या अभ्यासासाठी उपयुक्त आहे.