१. नीती आयोगाच्या अहवालातील धक्कादायक आकडेवारी
नुकत्याच समोर आलेल्या नीती आयोगाच्या अहवालातून देशातील सरकारी शिक्षण व्यवस्थेचे अत्यंत चिंताजनक चित्र
गणिताच्या जगातील सर्वात रहस्यमय आणि रंजक पात्रांपैकी एक म्हणजे 'पाय' (π).
ही केवळ एक संख्या नाही, तर तो एक इतिहास आहे जो हजारो वर्षांपासून मानवाला भुरळ घालत आहे.
येथे आहे 'पाय'चा थक्क करणारा प्रवास...
कोणतेही वर्तुळ घ्या—अगदी चहाच्या कपापासून ते आकाशातील चंद्रापर्यंत. जर तुम्ही त्या वर्तुळाचा परिघ (Circumference) आणि त्याचा व्यास (Diameter) यांचे गुणोत्तर काढले, तर ते नेहमी एकच येते. ती स्थिर संख्या म्हणजेच π.
पाय शोधण्याचा प्रयत्न मानवाने खूप पूर्वीपासून केला आहे:
भारताने 'पाय'च्या अचूकतेत मोलाचे योगदान दिले आहे:
या संख्येला 'पाय' हे नाव १८ व्या शतकात मिळाले. १७०६ मध्ये विल्यम जोन्स यांनी हे चिन्ह वापरले आणि पुढे महान गणितज्ञ लिओनार्ड यूलर यांनी ते लोकप्रिय केले. 'π' हे ग्रीक अक्षर 'Perimetros' (परिघ) वरून आले आहे.
गणिताची आवड असणारे लोक दरवर्षी १४ मार्च रोजी 'पाय दिवस' साजरा करतात. का? कारण अमेरिकन पद्धतीत ही तारीख ३/१४ अशी लिहिली जाते, जे पायचे पहिले तीन अंक आहेत. विशेष म्हणजे, याच दिवशी महान शास्त्रज्ञ अल्बर्ट आईन्स्टाईन यांचा जन्म झाला होता.
शालेय जीवन! आयुष्यातील तो एक असा काळ आहे, ज्याच्या आठवणी मनात कायम घर करून राहतात. या काळात आपण शिकतो, मोठे होतो, मैत्रीचे नाते जोडतो आणि महत्त्वाचे म्हणजे, आयुष्यात पुन्हा कधीही न मिळणाऱ्या गमती-जमती अनुभवतो. शाळा म्हणजे केवळ पुस्तके आणि परीक्षा नाही, तर तो आनंदाचा, मस्तीचा आणि निरागसपणाचा खजिना आहे.
"विज्ञानाने दिली मानवाला आकाशात भरारी,
पण विसरला तो जमिनीवरची आपलीच दुनिया खरी.
हातात आहे जादूची पेटी, ज्याला म्हणतो आपण मोबाईल,
पण प्रश्न हाच उरतो... हे साधन आहे की सुखाचीईल?"
सन्माननीय अध्यक्ष महोदय, वंदनीय गुरुजन वर्ग, व्यासपीठावरील मान्यवर आणि माझ्या समोर बसलेल्या, तंत्रज्ञानाच्या युगात श्वास घेणाऱ्या माझ्या तरुण मित्र-मैत्रिणींनो!
आज मी एका अशा विषयावर बोलण्यासाठी उभा आहे, जो विषय आज आपल्या प्रत्येकाच्या खिशाशी, मनाशी आणि विचारांशी जोडलेला आहे. तो विषय म्हणजे – 'मोबाईल: शाप की वरदान?'
मी आहे एक **भारतीय जवान**. उभा आहे हिमालयाच्या गोठवणाऱ्या थंडीत, वाळवंटाच्या तापलेल्या वाळूत, किंवा घनदाट जंगलाच्या दुर्गम भागात. माझ्या खांद्यावर केवळ बंदुकीचे वजन नाही, तर सव्वाशे कोटी भारतीयांच्या विश्वासाचे आणि सुरक्षिततेचे ओझे आहे. रात्र असो वा दिवस, ऊन असो वा पाऊस—माझे डोळे नेहमी देशाच्या सीमेवर रोखलेले असतात.
कल्पना करा की, तुम्ही सकाळी झोपेतून उठला आहात, खिडकी उघडली आणि बाहेर पाहिले तर तुम्हाला हिरवेगार निसर्गदिसण्याऐवजी सर्वत्र केवळ रखरखीत जमीन, सिमेंटची जंगले आणि धूळ उडणारे रस्ते दिसत आहेत. झाडांचे, वेलींचे आणि फुलांचे नामनिशाणही उरलेले नाही. ही कल्पनाच अंगावर काटा आणणारी आहे, नाही का? 'पृथ्वीवर झाडे नसती तर...'
या एका वाक्यात शिक्षणाचे महत्त्व आणि त्याची ताकद सामावलेली आहे. शिक्षण म्हणजे केवळ शाळा-महाविद्यालयाची पायरी चढणे किंवा पदव्यांची भेंडोळी गोळा करणे नव्हे. शिक्षण ही एक निरंतर चालणारी प्रक्रिया आहे, जी माणसाला 'माणूस' म्हणून घडवते. अज्ञानाच्या अंधारातून ज्ञानाच्या प्रकाशाकडे नेणारा मार्ग म्हणजे शिक्षण. आजच्या आधुनिक युगात
"नव्या युगाचे गाणे गाऊ, लोकशाहीचा मान वाढवू,
बोटावरच्या शाईने, देशाचे भविष्य घडवू!"
सन्माननीय व्यासपीठ, उपस्थित परीक्षक, आदरणीय गुरुजन आणि माझ्या देशाची भावी ताकद असलेल्या बालमित्रांनो!
आज मला ‘निवडणूक प्रक्रिया’ या अत्यंत महत्त्वाच्या आणि आपल्या देशाच्या जिवंतपणाची साक्ष देणाऱ्या विषयावर बोलण्याची संधी मिळाली आहे. मित्रांनो, आपण म्हणतो की भारत ही जगातील सर्वात मोठी लोकशाही आहे. पण ही लोकशाही जिवंत कशामुळे राहते? तर ती इथल्या सामान्य माणसाच्या बोटावर लागणाऱ्या त्या निळ्या शाईमुळे! निवडणूक ही केवळ एक प्रक्रिया नाही, तर तो या देशाचा ‘लोकशाहीचा उत्सव’ आहे. आज मी याच उत्सवाचा भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्यकाळ तुमच्यासमोर मांडणार आहे.
