डॉ. सुधीर दीक्षित यांचे 'टाईम मॅनेजमेंट' या पुस्तकाचा सारांश आणि परीक्षण

डॉ. सुधीर दीक्षित यांचे 'टाईम मॅनेजमेंट' हे पुस्तक आधुनिक काळातील धावपळीच्या जीवनात वेळेचे महत्त्व पटवून देणारे एक प्रभावी मार्गदर्शक आहे. या पुस्तकाची प्राजक्ता चित्रे यांनी केलेले मराठी भाषांतर अत्यंत ओघवते आणि वाचनीय झाले आहे. 

पुस्तकाची सुरुवात आल्डस हक्सले यांच्या एका अर्थपूर्ण विचाराने होते:

"या जगात फक्त एकच असा कोपरा आहे की ज्याला सुधारणे पूर्णपणे तुमच्या हातात आहे आणि तो म्हणजे तुम्ही स्वतः." – आल्डस हक्सले

डॉ. दीक्षित यांनी प्रस्तावनेत स्पष्ट केले आहे की, पहिल्या आवृत्तीला मिळालेला प्रचंड प्रतिसाद आणि वाचकांच्या पत्रांमुळे त्यांना ही सुधारित आवृत्ती काढण्याची प्रेरणा मिळाली. वाचकांची अशी तक्रार होती की पुस्तक खूप छोटे आहे. लेखकाने सुरुवातीला पुस्तक लहान ठेवले होते कारण "वेळेच्या बचतीचे उपाय सांगणाऱ्या पुस्तकाला वाचायला जास्त वेळ लागू नये" असा त्यांचा प्रामाणिक हेतू होता. मात्र, आता त्यांनी सिद्धांतांची संख्या १० वरून ३० केली आहे.

प्रस्तावनेतील एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे 'मल्टी-टास्किंग' (एकाच वेळी अनेक कामे करणे) या संकल्पनेला त्यांनी या आवृत्तीतून वगळले आहे. नवीन संशोधनानुसार, एकाच वेळी अनेक कामे केल्याने कामाची गुणवत्ता आणि एकाग्रता खालावते. या संदर्भात त्यांनी पाब्लीलीयास सायरसचा दाखला दिला आहे:

"एका वेळी दोन कामे करायला जाल तर एकही काम धड होणार नाही." – पाब्लीलीयास सायरस

लेखकाच्या मते, जग आता वेगाने बदलत आहे आणि केवळ मोठी माणसे लहानांना हरवत नाहीत, तर वेगवान माणसे कमी वेगाने चालणाऱ्यांचा पराभव करतात.

भाग पहिला: तीन मूलभूत प्रश्न 

पुस्तकाचा पहिला भाग वाचकाला आत्मपरीक्षण करायला लावणाऱ्या तीन मूलभूत प्रश्नांवर आधारित आहे.

१. आजकाल वेळाची एवढी कमतरता का भासते?

लेखक सुरुवातीलाच एम्ब्रोस बियर्स यांचा एक उपरोधिक विचार मांडतात:

"दिवस चोवीस तासांचा काळ, त्यातला अधिकांश वायाच जातो." – एम्ब्रोस बियर्स

आजच्या काळात प्रत्येकाला वेळेचा अभाव जाणवतोय, ज्यामुळे चिडचिड, संताप, तणाव आणि रक्तदाब यांसारखे विकार वाढत आहेत. लेखकाने एक अत्यंत मार्मिक प्रश्न विचारला आहे – आपल्या पूर्वजांना कधी 'टाईम मॅनेजमेंट'ची गरज का पडली नाही? त्यांनाही आपल्यासारखेच २४ तास मिळत होते.

याचे मूळ कारण विसाव्या शतकानंतरच्या औद्योगिक क्रांतीत आहे. पूर्वी आयुष्य साधे आणि संथ होते. आज आपल्याकडे वेळ वाचवण्यासाठी मिक्सर, कार, इंटरनेट, मोबाईल अशी अनेक साधने आहेत, तरीही आपल्याकडे वेळ नाही. ही साधने आपल्याला जगाशी जोडतात, पण स्वतःपासून दूर नेत आहेत. लेखक म्हणतात की, आधुनिक जीवनशैली हेच वेळेच्या अभावाचे मूळ कारण आहे आणि जर ही समस्या सोडवायची असेल, तर जगाला नाही तर स्वतःच्या सवयींना बदलावे लागेल.

२. आपल्या जवळ खरंच किती वेळ आहे?

वेळ ही निसर्गाची अशी एक गोष्ट आहे जी सर्वांना समान वाटली गेली आहे. संपत्ती, बुद्धी किंवा सौंदर्याबाबत विषमता असू शकते, पण वेळेच्या बाबतीत सर्वांना दिवसाचे २४ तास मिळतात. एच. जॅक्सन ब्राउन यांच्या शब्दांत:

 "माझ्या जवळ थोडाही फावला वेळ नाही असं तुम्ही कसं काय म्हणू शकता? हेलन केलर, लुई पाश्चर, मदर तेरेसा, लिओनार्दो दा विंची आणि अल्बर्ट आईनस्टाईन यांच्याजवळ दिवसाचे जितके तास होते, तेवढेच तुमच्याही जवळ आहेत." – एच. जॅक्सन ब्राउन

लेखक एक धक्कादायक वास्तव मांडतात की, जर आपण शंभर वर्षांचे आयुष्य मानले, तर आपल्याकडे फक्त ३६,५०० दिवस असतात. यातील बराच वेळ झोपण्यात, खाण्यात आणि रोजच्या विधींमध्ये जातो. त्यामुळे आपल्या ध्येयप्राप्तीसाठी प्रत्यक्षात खूप कमी वेळ उरतो. वेळ ही अशी संपत्ती आहे जी बँकेत जमा करता येत नाही आणि एकदा निघून गेली की पुन्हा परत येत नाही.

३. तुमचा वेळ किती मौल्यवान आहे?

वेळेला पैशाच्या रूपात मोजणे हा या प्रकरणाचा मुख्य गाभा आहे. कार्ल सँडबर्ग म्हणतात:

 "वेळ हे तुमच्या जीवनातलं एक नाणं आहे. तुमच्याकडे तेवढं एकच नाणं आहे आणि ते कसं खर्च करायचं ते फक्त तुम्हीच ठरवू शकता." – कार्ल सँडबर्ग

वेळ म्हणजे थेट पैसा नव्हे, तर पैसा मिळवण्याची शक्यता आहे. लेखकाने आपल्या वेळेचे मूल्य (Hourly Rate) काढण्यासाठी एक पद्धत सांगितली आहे. समजा तुमच्या एका तासाची किंमत १०० रुपये आहे, तर तुम्ही वीज बिल भरण्यासाठी दीड तास रांगेत उभे राहून १५० रुपयांचा वेळ वाया घालवत आहात. त्याऐवजी जर कोणी एजंट २० रुपयात ते काम करून देत असेल, तर त्याला ते काम देणे जास्त फायद्याचे आहे.

यशस्वी लोक आपला वेळ विकत घेतात. आऊटसोर्सिंगचे तंत्र याच तत्त्वावर आधारित आहे. जे लोक केवळ पैसे वाचवण्याच्या नादात आपला मौल्यवान वेळ किरकोळ कामात घालवतात, त्यांचे मोठे नुकसान होते.

पुस्तकातील दुसरा भाग हा खऱ्या अर्थाने या पुस्तकाचा गाभा आहे. पहिल्या भागात वेळेच्या महत्त्वावर चर्चा केल्यानंतर, दुसऱ्या भागात लेखक वेळेचा जास्तीत जास्त उपयोग कसा करायचा याचे ३० व्यावहारिक सिद्धांत मांडतात.

१. वेळाचं लॉगबुक ठेवा (Keep a Time Log)

लेखकाच्या मते, ज्याप्रमाणे आपण पैशाचा हिशोब ठेवतो, त्याचप्रमाणे वेळेचाही हिशोब ठेवणे आवश्यक आहे. आपण दिवसभरात कोणत्या कामात किती वेळ घालवतो, याची अचूक नोंद केल्याशिवाय आपल्याला वेळेची चोरी कोठे होते आहे हे कळणार नाही.. "घडयाळाकडे बघत बसू नका. जे घडयाळ करतं ते तुम्ही करा. चालत रहा." – सॅम्युअल लीवेन्सन.

२. आर्थिक ध्येय ठरवा (Set Financial Goals)

वेळ आणि पैसा यांचा जवळचा संबंध आहे. जर तुम्हाला तुमचे ध्येय माहित नसेल, तर तुमचा वेळ विनाकारण खर्च होईल. लेखकाने वेळेला आर्थिक मूल्याशी जोडण्याचा सल्ला दिला आहे.

 * शॉर्ट कोट: "तुमच्या भविष्याचे रहस्य तुमच्या दिनचर्येत लपलेले आहे." – माईक मरडॉक.

३. सगळ्यात महत्त्वाचे काम सर्वात आधी करा (Do Important Tasks First)

बऱ्याचदा आपण सोपी आणि कमी महत्त्वाची कामे आधी करतो आणि दिवसाच्या शेवटी जेव्हा ऊर्जा कमी असते, तेव्हा महत्त्वाची कामे हातात घेतो. हे टाळण्यासाठी 'प्राधान्यक्रम' (Priority) ठरवणे आवश्यक आहे.दिवसाची सुरुवात सर्वात कठीण आणि महत्त्वाच्या कामाने करा. एकदा महत्त्वाची कामे पूर्ण झाली की तणाव कमी होतो आणि उरलेला दिवस अधिक उत्पादक होतो.

४. प्रवासाच्या वेळाचा भरपूर उपयोग करा (Make Use of Travel Time)

आजच्या काळात प्रवासात खूप वेळ जातो. हा वेळ 'डेड टाईम' नसून 'लर्निंग टाईम' म्हणून वापरता येतो.महात्मा गांधी प्रवासात झोप काढून ताजेतवाने होत असत. नेपोलियन प्रवासात पत्रे वाचत असे. आपण प्रवासात ऑडिओ बुक्स ऐकू शकतो किंवा वाचन करू शकतो.

५. इतरांवर कामे सोपवा (Delegation)

सर्व कामे स्वतःच करण्याची वृत्ती प्रगतीला अडथळा ठरते. मोठे यश मिळवायचे असेल तर दुसऱ्यांवर कामे सोपवायला शिका. ज्या कामात तुमची विशेष गरज नाही किंवा जी कामे इतर लोक स्वस्तात करू शकतात, ती कामे 'डेलिगेट' करा. यामुळे तुम्हाला महत्त्वाच्या ध्येयांवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी वेळ मिळेल.

६. पॅरेटोचा २०/८० चा नियम जाणून घ्या (Pareto's 80/20 Rule)

हा नियम सांगतो की, आपल्या ८०% परिणामांसाठी केवळ २०% महत्त्वाची कामे कारणीभूत असतात.: त्या २०% कामांना ओळखा जे तुम्हाला ८०% यश मिळवून देणार आहेत. अनावश्यक ८०% कामात आपला वेळ वाया घालवणे थांबवा.

७. पार्किन्सनच्या नियमाचा लाभ घ्या (Parkinson's Law)

"काम पूर्ण करण्यासाठी उपलब्ध असलेल्या वेळेनुसार काम वाढत जाते." हे या नियमाचे सार आहे.जर तुम्ही एखाद्या कामासाठी पूर्ण दिवस दिला, तर ते काम पूर्ण दिवस घेईल. तेच काम जर तुम्ही दोन तासात संपवण्याचे ठरवले, तर तुमची एकाग्रता वाढून ते काम वेळेत पूर्ण होईल.

८. तुमच्या सर्वोत्कृष्ट वेळात काम करा (Work in Your Prime Time)

प्रत्येकाची कामाची एक 'प्राईम टाईम' असते, जेव्हा त्याची ऊर्जा आणि एकाग्रता सर्वोच्च असते."सगळ्यात महत्त्वाच्या गोष्टी सर्वात बिनमहत्त्वाच्या गोष्टींच्या भरोशावर कधी सोडू नयेत." – गटे. जर तुमची बुद्धी सकाळी जास्त चालत असेल, तर क्लिष्ट कामे सकाळीच करा. हलकी कामे जेव्हा तुमची ऊर्जा कमी असते तेव्हा करा.

९. स्वतःला शिस्त लावा (Self-Discipline)

वेळेचे व्यवस्थापन म्हणजे दुसरे तिसरे काही नसून स्वतःच्या सवयींचे व्यवस्थापन आहे. "सर्व वेळांसारखी ही वेळही उत्तमच आहे, फक्त तिचे काय करायचे ते आपल्याला माहीत असायला हवे." – राल्फ वाल्डो इमर्सन. वेळेवर उठणे, संतुलित आहार घेणे आणि ठरलेले काम ठरलेल्या वेळी करणे यासाठी स्वतःला शिस्त लावणे गरजेचे आहे.

१०. वेळापत्रक बनवा (Create a Schedule)

नियोजनाशिवाय काम करणे म्हणजे नकाशाशिवाय प्रवास करण्यासारखे आहे. एक संक्षिप्त किंवा विस्तृत वेळापत्रक बनवा. यामध्ये कामाचे तास, कुटुंबासाठीचा वेळ आणि विश्रांतीचा वेळ यांचा स्पष्ट उल्लेख असावा.

११. कर्म करत राहा (Keep Working)

केवळ योजना बनवून उपयोग नाही, तर प्रत्यक्ष कृती महत्त्वाची आहे. "युवावस्थेत माझ्या दहापैकी नऊ कामात अपयश यायचं. मला असफल व्हायचं नव्हतं म्हणून मी दहापटीने जास्त काम केलं." – जॉर्ज बर्नार्ड शॉ. आळसाला दूर सारून सातत्याने काम करणे हाच वेळेच्या सदुपयोगाचा मार्ग आहे.

१२. आपली कार्यक्षमता वाढवा (Improve Your Efficiency)

कमी वेळात जास्त काम करणे म्हणजे कार्यक्षमता वाढवणे.नवीन तंत्रे शिका, वाचनाचा वेग वाढवा किंवा टायपिंग शिका. तुमची कौशल्ये जितकी प्रगत होतील, तितका तुमचा वेळ वाचेल.

१३. डेडलाईन निश्चित करा (Set Deadlines)

डेडलाईन नसेल तर कामाला शिथिलता येते.प्रत्येक कामासाठी एक निश्चित वेळ ठरवा. डेडलाईनमुळे मेंदूला चालना मिळते आणि काम वेळेत पूर्ण करण्यासाठी दबाव निर्माण होतो.

१४. वेळ विकत घ्यायला शिका (Learn to Buy Time)

यशस्वी लोक स्वतःचा वेळ वाचवण्यासाठी पैसे खर्च करतात. जर २० रुपये देऊन एखादा एजंट तुमचे तासनतास वाचवणारे काम करत असेल, तर त्याला ते काम द्या. वाचवलेला वेळ तुम्ही तुमच्या मुख्य व्यवसायात किंवा छंदासाठी वापरू शकता.

१५. भविष्यातील लाभासाठी वर्तमानात त्याग करा (Sacrifice for the Future)

आजचा थोडा त्याग उद्याचे मोठे यश देतो.टीव्ही पाहणे किंवा गप्पा मारणे यांसारख्या क्षणिक सुखांचा त्याग करून अभ्यासावर किंवा व्यवसायावर लक्ष केंद्रित केल्यास उज्वल भविष्य घडते.

१६. टेलिफोनचा विचारपूर्वक वापर करा (Use Telephone Wisely)

आजच्या युगात मोबाईल हे वेळेचा सर्वात मोठा शत्रू आणि मित्र दोन्ही आहे. लेखक म्हणतात की, फोन तुमच्या सोयीसाठी आहे, इतरांच्या सोयीसाठी नाही. फोनवर बोलताना विषयाला धरून बोला. शक्य असल्यास कामाच्या वेळा निश्चित करा जेव्हा तुम्ही फोन स्वीकाराल. विनाकारण गप्पा मारण्यात वेळ घालवू नका. "तुमचा वेळ मर्यादित आहे, तो दुसऱ्याचं आयुष्य जगण्यात वाया घालवू नका." – स्टीव्ह जॉब्स.

१७. क्षुल्लक कामांना आळा घाला (Limit Trivial Tasks)

आपण दिवसभरात अशा अनेक कामांत अडकतो ज्यांचा आपल्या मुख्य ध्येयाशी काहीही संबंध नसतो.'मोठी कामे' आणि 'क्षुल्लक कामे' यांची वर्गवारी करा. दिवसातील ५०% वेळ अशा कामांत जातो ज्याचे परिणाम शून्य असतात. अशा कामांना ओळखा आणि ती कमी करण्याचा प्रयत्न करा.

१८. 'परफेक्शनिस्ट' बनू नका (Don't be a Perfectionist)

अनेकांना वाटते की प्रत्येक काम १००% अचूक व्हायला हवे, पण या नादात ते काम कधीच पूर्ण होत नाही किंवा खूप वेळ घेते. 'उत्कृष्टता' (Excellence) आणि 'परिपूर्णता' (Perfection) यात फरक आहे. ८०% परिणाम मिळवण्यासाठी लागणारा वेळ आणि उरलेले २०% परफेक्शन मिळवण्यासाठी लागणारा वेळ यात जमीन अस्मानाचा फरक असतो. वेळेच्या मर्यादेत सर्वोत्तम काम करणे शिका.

१९. 'नाही' म्हणायला शिका (Learn to Say 'No')

इतरांना दुखावू नये म्हणून आपण अनेकदा अशा कामांना 'हो' म्हणतो जी आपल्याला करायची नसतात.स्पष्टपणे आणि नम्रपणे 'नाही' म्हणणे ही एक कला आहे. जर तुम्ही स्वतःच्या वेळेचा आदर केला नाही, तर दुसरेही करणार नाहीत. "अर्ध्या समस्या 'हो' लवकर म्हटल्याने आणि 'नाही' उशिरा म्हटल्याने निर्माण होतात." – जोश बिलिंग्स.

२०. अडथळ्यांवर मात करा (Overcome Interruptions)

काम करत असताना मध्येच येणारे लोक किंवा नोटिफिकेशन्स आपली एकाग्रता भंग करतात.एकाग्रता भंग झाल्यावर पुन्हा त्या स्थितीत येण्यासाठी किमान २० मिनिटे लागतात. त्यामुळे कामाच्या वेळी 'Do Not Disturb' चा फलक किंवा मानसिक भिंत तयार करा.

२१. सारखी कामे एकत्र करा (Batch Similar Tasks)

जर तुम्ही फोन कॉल, ईमेल आणि फाईल्स चेक करणे ही कामे दिवसभर विखुरलेली ठेवली, तर तुमचा सेटअप टाईम वाढतो.सर्व फोन कॉल्स एका ठराविक वेळी करा. सर्व ईमेल्स एकदाच तपासा. यामुळे 'स्वयंचलित गती' (Momentum) मिळते आणि वेळ वाचतो.

२२. प्रवाह टिकवून ठेवा (Maintain Flow)

एखाद्या कामात पूर्णपणे मग्न होणे म्हणजे 'फ्लो' मध्ये असणे.जेव्हा आपण एखादे काम एकाग्रतेने करतो, तेव्हा वेळ कसा जातो समजत नाही आणि कामाचा दर्जाही वाढतो. हे साध्य करण्यासाठी सलग काम करण्याची सवय लावा.

२३. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करा (Use Modern Technology)

लेखक सांगतात की तंत्रज्ञान हे वेळ खाण्यासाठी नाही, तर वाचवण्यासाठी वापरावे.इंटरनेट, अॅप्स, कॅलेंडर आणि ऑटोमेशन टूल्सचा वापर करून तुमची पुनरावृत्ती होणारी कामे सोपी करा. नवीन सॉफ्टवेअर शिकण्यासाठी दिलेला वेळ हा गुंतवणुकीसारखा असतो.

२४. तुमची कार्यशाळा व्यवस्थित ठेवा (Organize Your Workplace)

विस्कळीत टेबल म्हणजे विस्कळीत विचार.महत्त्वाची कागदपत्रे किंवा वस्तू शोधण्यात माणसाचा वर्षातील खूप मोठा काळ वाया जातो. तुमची फाईलिंग सिस्टिम आणि डेस्क स्वच्छ ठेवा, जेणेकरून कामात अडथळा येणार नाही.

२५. टाळाटाळ करू नका (Avoid Procrastination)

टाळाटाळ हा वेळेचा सर्वात मोठा चोर आहे.कठीण कामे पुढे ढकलल्याने ताण वाढतो. 'घाईघाईत केलेले काम' हे नेहमीच दर्जाहीन असते. जे करायचे आहे ते 'आत्ताच' करा. "टाळाटाळ करणे हा वेळेचा चोर आहे." – एडवर्ड यंग.

२६. पुरेशी विश्रांती घ्या (Take Adequate Rest)

काम करत राहणे म्हणजे उत्पादन वाढवणे नव्हे. थकून केलेले काम नेहमीच चुकांनी भरलेले असते. शरीर आणि मेंदूला विश्रांतीची गरज असते. पुरेशी झोप आणि कामाच्या दरम्यान घेतलेले छोटे ब्रेक तुमची कार्यक्षमता वाढवतात. "विश्रांती म्हणजे वाया गेलेला वेळ नव्हे, तर ती पुन्हा जोमाने काम करण्याची पूर्वतयारी असते."

२७. मल्टी-टास्किंग टाळा (Avoid Multi-tasking)

नवीन संशोधनानुसार एकाच वेळी दोन कामे करणे शक्य नसते, फक्त मेंदू वेगाने एका कामावरून दुसऱ्या कामावर उडी मारतो.एका वेळी एकाच कामावर लक्ष केंद्रित करा. यामुळे कामाची गुणवत्ता वाढते आणि मानसिक थकवा कमी होतो.

२८. अंतर्मनाचा वापर करा (Use Your Subconscious Mind)

रात्री झोपण्यापूर्वी उद्याच्या कामाची योजना बनवणे हा अंतर्मनाचा वापर करण्याचा सोपा मार्ग आहे.तुमच्या मेंदूला रात्री कामाला लावा. झोपण्यापूर्वी एखाद्या समस्येवर विचार केला, तर सकाळी अनेकदा त्याचे उत्तर तयार असते.

२९. शिकत राहा (Keep Learning)

तुमच्या क्षेत्रातील नवीन कौशल्ये शिकणे तुम्हाला अधिक वेगवान बनवते.वाचन, सेमिनार आणि प्रशिक्षणावर खर्च केलेला वेळ तुम्हाला भविष्यात हजारो तासांची बचत करून देऊ शकतो."स्वतःवर केलेली गुंतवणूक सर्वात जास्त परतावा देते." – बेंजामिन फ्रँकलिन.

३०. तुमच्या प्रगतीचा आढावा घ्या (Review Your Progress)

केवळ धावणे महत्त्वाचे नाही, तर योग्य दिशेने धावणे महत्त्वाचे आहे.आठवड्यातून एकदा स्वतःच्या प्रगतीचे ऑडिट करा. आपण ठरवलेली ध्येये गाठली का? कुठे वेळ वाया गेला? हे तपासल्याशिवाय सुधारणा शक्य नाही.

'टाईम मॅनेजमेंट' हे केवळ कोरड्या उपदेशांचे पुस्तक नसून ते कृतीशीलतेवर भर देणारे साहित्य आहे.लेखकाने आधुनिक काळातील ताणतणाव आणि वेळेचा अभाव यांचा जो संबंध जोडला आहे, तो अत्यंत तंतोतंत आहे. "जग बदलणार नाही, बदलावं तुम्हालाच लागेल" हा विचार वाचकाला जबाबदारीची जाणीव करून देतो. वेळेचे मूल्य पैशात मोजण्याची संकल्पना (उदा. तासाची किंमत काढणे) अतिशय व्यावहारिक आहे. यामुळे वाचकाला आपण आपला वेळ कुठे 'गुंतवतोय' आणि कुठे 'वाया घालवतोय' याचा स्पष्ट हिशोब मांडता येतो. पुस्तकात आयनस्टाईन, पीटर ड्रकर आणि इतर महान व्यक्तींच्या विचारांचा वापर केल्यामुळे मांडणीला एक प्रकारचे गांभीर्य आणि वजन प्राप्त झाले आहे. विशेषतः 'मल्टी-टास्किंग' का करू नये, यावर दिलेले स्पष्टीकरण आजच्या 'डिस्ट्रॅक्शन'च्या युगात खूप महत्त्वाचे आहे.  या पुस्तकातील पहिल्या १५ प्रकरणांचे वैशिष्ट्य म्हणजे ती कोणालाही अमलात आणता येतात. उदा. 'लॉगबुक' ठेवणे हा सल्ला अत्यंत शास्त्रीय आहे, कारण लेखकाच्या मते, आपण स्वतःच्या बाबतीत नेहमीच 'बायस्ड' असतो आणि आपल्याला वाटते की आपण खूप काम करतोय, पण लॉगबुक आपल्याला वास्तव दाखवते. लेखकाने वेळेला 'करन्सी' मानले आहे. "वेळ विकत घ्या" हा विचार मध्यमवर्गीय मानसिकतेसाठी खूप क्रांतिकारी आहे. आपण अनेकदा थोडे पैसे वाचवण्यासाठी तासनतास रांगेत उभे राहतो, पण त्या वेळेची खरी किंमत आपल्याला समजत नाही.प्रवासाच्या वेळेचा उपयोग किंवा तंत्रज्ञानामुळे वाढणारी कार्यक्षमता यावर लेखकाने दिलेला भर आजच्या धावपळीच्या युगात अत्यंत समर्पक आहे.'पार्किन्सनचा नियम' किंवा 'प्राईम टाईम' यांसारख्या संकल्पनांमधून लेखकाने वेळेचा मानवी मनाशी असलेला संबंध स्पष्ट केला आहे. आपल्याला काय करायचे आहे हे माहित असण्यापेक्षा ते 'कधी' करायचे आहे हे जास्त महत्त्वाचे असते. प्रत्येक प्रकरण एका प्रभावी कोटने सुरू होते, ज्यामुळे वाचकाची मानसिकता तयार होते. महात्मा गांधी, नेपोलियन किंवा आइन्स्टाईन यांचे दाखले दिल्यामुळे हे मुद्दे केवळ लेखकाचे मत न राहता वैश्विक सत्ये बनतात.

पुस्तकाचा हा भाग वाचकाला केवळ वेळेचे नियोजन शिकवत नाही, तर यशस्वी होण्याची मानसिकता प्रदान करतो. हे पुस्तक वाचताना असे जाणवते की, वेळ कमी नाहीये, तर आपल्या प्राधान्यक्रमात गडबड आहे. जर आपण हे पहिले १५ सिद्धांत पाळले, तर आपल्या जीवनातील ८०% तणाव कमी होऊ शकतो. प्रकरण २६ (विश्रांती) आणि २७ (एकाग्रता) हे आजच्या काळात अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. 'बर्नआऊट' (Burnout) टाळण्यासाठी वेळेचे नियोजन कसे करावे, हे लेखकाने खूप छान मांडले आहे. "नेहमी कामात असणे म्हणजे यशस्वी असणे नव्हे" हा विचार वाचकांना दिलासा देणारा आहे.'नाही म्हणण्याची कला' (प्रकरण १९) हे केवळ वेळेचे सूत्र नाही, तर ते व्यक्तिमत्व विकासाचे सूत्र आहे. अनेकजण केवळ लोकांच्या दबावाखाली स्वतःचा वेळ फुकट घालवतात. लेखकाने याकडे एक गंभीर समस्या म्हणून पाहिले आहे, जे अत्यंत योग्य आहे.लेखकाने तंत्रज्ञानाचा वापर करायला सांगितले आहे, पण त्याच वेळी टेलिफोनच्या अतिवापराविरुद्ध (प्रकरण १६) सावध केले आहे. हा समतोल साधणे आजच्या डिजिटल युगात कठीण आहे, पण पुस्तकातील मार्गदर्शक तत्त्वे त्यासाठी दिशा दाखवतात.पुस्तकाची मांडणी खूप तार्किक आहे. सुरुवातीला भौतिक नियोजन (डेस्क, फाईल्स), त्यानंतर कार्यपद्धती (बॅचिंग, फ्लो) आणि शेवटी मानसिक बाजू (अंतर्मन, शिकत राहणे) अशा क्रमाने हे पुस्तक वाचकाला प्रगल्भ करत जाते.मराठी भाषेतील हा अनुवाद इतका प्रभावी आहे की, वाचक स्वतःला त्या प्रसंगांशी जोडू शकतो. पुस्तकातील उदाहरणे भारतीय मानसिकतेशी सुसंगत आहेत. काही ठिकाणी प्रकरणे खूप छोटी वाटतात. उदा. 'तंत्रज्ञानाचा वापर' यावर अधिक सविस्तर माहिती किंवा सध्याच्या काळातील विशिष्ट अ‍ॅप्सबद्दल चर्चा असती, तर ती अधिक माहितीपूर्ण ठरली असती. मात्र, सिद्धांतांच्या स्वरूपात ही माहिती चिरंतन टिकणारी आहे. पुस्तकाचा हा दुसरा भाग आपल्याला 'व्यस्त' राहण्यापासून 'उत्पादक' (Productive) होण्यापर्यंतचा प्रवास घडवून आणतो. डॉ. दीक्षित यांनी वेळेच्या नियोजनाला केवळ घड्याळाशी न जोडता, ते आनंदी आणि यशस्वी जीवनाचे साधन म्हणून मांडले आहे. हे पुस्तक वाचल्यानंतर वाचकाला हे समजते की, वेळ मॅनेज करायची नसते, तर स्वतःला मॅनेज करायचे असते. जर आपण यातील अर्धेही सिद्धांत आयुष्यात उतरवले, तर आपण आपल्या स्वप्नांच्या खूप जवळ पोहोचू शकतो. ज्यांना वेळेचे महत्त्व समजले आहे आणि ज्यांना आयुष्यात काहीतरी मोठे साध्य करायचे आहे, त्यांच्यासाठी हे पुस्तक एक वरदानच आहे.

हे पुस्तक केवळ व्यवस्थापकांसाठी (Managers) नसून विद्यार्थी, गृहिणी आणि व्यावसायिक अशा सर्व वर्गांसाठी उपयुक्त आहे. "वेळ हेच धन आहे" या जुन्या म्हणीला लेखकाने आधुनिक संदर्भात पुन्हा जिवंत केले आहे.