प्रस्तावना: यशाची व्याख्या आणि मानसिकता
पुस्तकाच्या प्रस्तावनेत लेखकांनी स्पष्ट केले आहे की, यश हा योगायोग नसून ती एक शिस्तबद्ध प्रक्रिया आहे. ज्याप्रमाणे एखादा पदार्थ बनवण्यासाठी ठराविक रेसिपी आणि साहित्याची गरज असते, तसेच यश मिळवण्यासाठी काही ठराविक सवयी आणि नियमांची गरज असते.
लेखक म्हणतात की, "यश हा अपघाताने मिळणारा भाग नाही." जर तुम्ही यशस्वी लोकांच्या पावलावर पाऊल ठेवून त्यांनी केलेल्या कृतींचे अनुकरण केले, तर तुम्हालाही तेच परिणाम मिळतील(यशाचे शास्त्र).आपल्या सर्वांमध्ये अफाट क्षमता असते, पण आपण तिचा वापर करत नाही. ही क्षमता जागृत करण्यासाठी योग्य मार्गदर्शनाची गरज असते(स्वतःवर विश्वास). यश हे एका दिवसात मिळत नाही, तर ते छोट्या-छोट्या सवयींच्या सातत्यातून मिळते(सातत्य).
प्रकरण १: तुमच्या यशाची जबाबदारी तुमचीच आहे (Accept Responsibility)
या पहिल्या प्रकरणात ब्रायन ट्रेसी एका अत्यंत महत्त्वाच्या मुद्द्यावर भर देतात: 'स्वतःच्या आयुष्याची १००% जबाबदारी स्वीकारणे.'
* तक्रार करणे थांबवा: बहुतेक लोक आपल्या अपयशासाठी परिस्थितीला, नशिबाला, सरकारला किंवा इतरांना दोष देतात. लेखकाच्या मते, जोपर्यंत तुम्ही दुसऱ्याला दोष देता, तोपर्यंत तुम्ही स्वतःची शक्ती दुसऱ्याच्या हातात देता.
* विजेता विरुद्ध बळी (Victor vs. Victim): 'व्हिक्टिम' मानसिकतेचे लोक नेहमी रडत बसतात, तर 'व्हिक्टर' मानसिकतेचे लोक जबाबदारी घेऊन बदलाची सुरुवात करतात.
* कृतीवर भर: तुमच्या आयुष्यात आज तुम्ही जिथे आहात, तिथे तुम्ही तुमच्या भूतकाळातील निर्णयामुळे आहात. जर तुम्हाला तुमचे भविष्य बदलायचे असेल, तर तुम्हाला आजचे निर्णय बदलावे लागतील.
* स्वावलंबन: कोणीतरी येईल आणि माझे आयुष्य बदलेल या आशेवर राहू नका. 'मीच माझ्या आयुष्याचा शिल्पकार आहे' हा विचार करणे म्हणजे यशाचे पहिले पाऊल आहे.
३. प्रकरण २: ध्येय निश्चिती - यशाचा नकाशा (Goal Setting)
ज्या व्यक्तीकडे ध्येय नाही, ती व्यक्ती भरकटलेल्या जहाजासारखी असते. या प्रकरणात लेखकाने ध्येय निश्चित करण्याच्या शास्त्रीय पद्धती सांगितल्या आहेत.
* स्पष्टता (Clarity): ८०% लोक अयशस्वी होतात कारण त्यांना नक्की काय हवे आहे हेच ठाऊक नसते. ध्येय हे स्पष्ट आणि लिखित स्वरूपात असावे.
* लिहिण्याची शक्ती: जे लोक आपली ध्येये कागदावर लिहितात, त्यांच्या यशाची शक्यता १० पटीने वाढते. लेखक म्हणतात, "कागदावर विचार करा."
* ७ पायऱ्यांची पद्धत (7 Step Process):
* तुम्हाला नक्की काय हवे आहे ते ठरवा.
* ते कागदावर लिहा.
* ते पूर्ण करण्यासाठी एक मुदत (Deadline) निश्चित करा.
* ते मिळवण्यासाठी कराव्या लागणाऱ्या सर्व गोष्टींची यादी करा.
* त्या यादीचे रूपांतर एका आराखड्यात (Plan) करा.
* ताबडतोब कृतीला सुरुवात करा.
* दररोज आपल्या ध्येयाच्या दिशेने किमान एक तरी पाऊल उचला.
* स्मार्ट (SMART) ध्येये: तुमची ध्येये मोजता येण्यासारखी आणि वास्तववादी असावीत.
प्रकरण ३: एकाग्रतेची शक्ती (The Power of Focus)
आजच्या युगात लक्ष विचलित करणाऱ्या अनेक गोष्टी आहेत (उदा. सोशल मीडिया). अशा वेळी 'फोकस' किंवा एकाग्रता हीच तुमची सर्वात मोठी संपत्ती ठरते.
विस्तृत विश्लेषण:
* पॅरेटो तत्त्व (८०/२० चा नियम): लेखकाच्या मते, तुमच्या कामाच्या यादीतील अशी दोन कामे असतात जी तुम्हाला ८०% निकाल देतात. यशस्वी लोक फक्त त्या २०% महत्त्वाच्या कामांवर लक्ष केंद्रित करतात.
* एकल-लक्ष (Single Handling): एकदा काम हातात घेतल्यावर ते १००% पूर्ण होईपर्यंत दुसरीकडे लक्ष देऊ नका. वारंवार लक्ष विचलित झाल्याने कामाची गुणवत्ता खालावते आणि वेळ वाया जातो.
* महत्त्वाच्या कामाला प्राधान्य: जे काम तुमच्या भविष्यासाठी सर्वात जास्त परिणामकारक आहे, तेच काम आधी करा.
* नकार देण्याची कला: अनावश्यक कामांना किंवा आमंत्रणांना 'नाही' म्हणायला शिका, जेणेकरून तुम्ही तुमच्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करू शकाल.
प्रकरण ४: वेळेचे व्यवस्थापन (Time Management)
वेळ हे जगातील एकमेव असे साधन आहे जे एकदा गेले की परत येत नाही. या प्रकरणात वेळेचा जास्तीत जास्त उपयोग कसा करायचा हे सांगितले आहे.
विस्तृत विश्लेषण:
* नियोजन (Planning): दररोज रात्री झोपण्यापूर्वी दुसऱ्या दिवसाच्या कामाची यादी करा. १ मिनिटाचे नियोजन तुमचे १० मिनिटे वाचवते.
* 'ईट दॅट फ्रॉग' (Eat That Frog): लेखकाच्या प्रसिद्ध संकल्पनेनुसार, दिवसातील सर्वात कठीण आणि महत्त्वाचे काम सर्वात आधी करा. जर तुम्हाला बेडूक खायचा असेल, तर तो सकाळीच खाऊन टाका, म्हणजे दिवसभर त्याचे दडपण राहणार नाही.
* ABCDE पद्धत:
* A: अत्यंत महत्त्वाचे काम (जे न केल्यास मोठे नुकसान होईल).
* B: महत्त्वाचे काम (ज्याचे परिणाम किरकोळ असतील).
* C: करायला आवडेल असे काम (पण आवश्यक नाही).
* D: दुसऱ्या सोपवता येईल असे काम (Delegate).
* E: पूर्णपणे वगळता येईल असे काम (Eliminate).
* वेळेची चोरी थांबवा: फोन कॉल्स, नको असलेल्या चर्चा आणि सोशल मीडिया यांपासून स्वतःचा वेळ वाचवा.
६. प्रकरण ५: स्वयंशिस्त - यशाचा पाया (Self-Discipline)
लेखक म्हणतात की, "स्वयंशिस्त ही अशी क्षमता आहे, ज्यामुळे तुम्ही ते काम करता जे करणे आवश्यक आहे, मग तुमची इच्छा असो वा नसो."
* दीर्घकालीन दृष्टीकोन: यशस्वी लोक आजच्या सुखाचा त्याग करून भविष्यातील मोठ्या यशासाठी कष्ट करतात (Delayed Gratification).
* सवयींचे महत्त्व: तुमची शिस्तच तुमच्या सवयी घडवते आणि तुमच्या सवयी तुमचे भविष्य घडवतात. सुरुवातीला आपल्याला सवयी लावाव्या लागतात, नंतर सवयी आपल्याला चालवतात.
* चारित्र्य आणि सचोटी: स्वतःला दिलेल्या शब्दाचे पालन करणे हीच खरी स्वयंशिस्त आहे. जर तुम्ही ठरवले असेल की सकाळी ५ वाजता उठायचे, तर उठणे ही तुमची स्वतःप्रती असलेली शिस्त आहे.
* कठोर परिश्रम: यशाला कोणताही शॉर्टकट नाही. सातत्यपूर्ण मेहनत ही केवळ शिस्तीमुळेच शक्य होते.
'यश तुमच्या मुठीत' मधील हे धडे आपल्याला एका पायाभूत आराखड्याची ओळख करून देतात. तक्रार करणे सोडा आणि सूत्रे हाती घ्या.स्पष्ट ध्येय लिहा आणि त्याचा पाठलाग करा.विचलित न होता महत्त्वाच्या कामावर लक्ष द्या. वेळेचे नियोजन करा आणि सर्वात कठीण काम आधी करा.मनावर ताबा मिळवा आणि सातत्य ठेवा.हे पुस्तक केवळ वाचण्यासाठी नसून कृती करण्यासाठी आहे. लेखकांचा असा ठाम विश्वास आहे की, जर कोणीही या 'रेसिपी'चा प्रामाणिकपणे वापर केला, तर जगातील कोणतीही शक्ती त्याला यशस्वी होण्यापासून रोखू शकणार नाही.
पुस्तकाच्या या भागात लेखक स्पष्ट करतात की, यश ही केवळ एक मंजिल नसून तो एक प्रवास आहे. केवळ तांत्रिक कौशल्ये (Hard Skills) असून चालत नाही, तर माणसाला आपली 'भावनिक बुद्धिमत्ता' (EQ) आणि 'आर्थिक बुद्धिमत्ता' देखील विकसित करावी लागते. यशाच्या या रेसिपीमध्ये आता आपण अशा घटकांचा समावेश करणार आहोत, जे तुम्हाला दीर्घकाळ यशाच्या शिखरावर टिकवून ठेवतील.
प्रकरण ६: सतत शिकण्याची वृत्ती (Continuous Learning)
या प्रकरणात ब्रायन ट्रेसी 'ज्ञानाची शक्ती' या विषयावर भाष्य करतात. आजच्या वेगाने बदलणाऱ्या जगात, "जे लोक शिकणे थांबवतात, ते मागे पडतात."या
* २१ व्या शतकातील संपत्ती: पूर्वी जमीन किंवा मशिनरी ही संपत्ती मानली जाई, पण आज 'माहिती आणि ज्ञान' ही सर्वात मोठी संपत्ती आहे.
* वाचनाची सवय: दररोज किमान ३० ते ६० मिनिटे आपल्या क्षेत्रातील पुस्तकांचे वाचन करा. यामुळे तुम्ही आठवड्याला एक पुस्तक आणि वर्षाला ५० पुस्तके वाचू शकता, जे तुम्हाला तुमच्या क्षेत्रातील टॉप १% लोकांमध्ये नेऊन ठेवेल.
* प्रवासातील वेळ सत्कारणी लावा: लेखक 'यूनिव्हर्सिटी ऑन व्हील्स' (University on Wheels) ही संकल्पना मांडतात. प्रवासात असताना गाणी ऐकण्याऐवजी शैक्षणिक ऑडिओ प्रोग्राम्स किंवा पॉडकास्ट ऐका.
* सेमिनार्स आणि वर्कशॉप्स: तज्ज्ञांकडून शिकण्यासाठी गुंतवणूक करा. जे ज्ञान मिळवण्यासाठी इतरांना २० वर्षे लागली, ते तुम्ही एका दिवसाच्या सेमिनारमध्ये मिळवू शकता.
प्रकरण ७: सेवा आणि मूल्यवर्धन (Service and Adding Value)
यशस्वी होण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे जास्तीत जास्त लोकांना मदत करणे. हे प्रकरण 'देण्याच्या' मानसिकतेवर आधारित आहे.
* जास्त देण्याची वृत्ती (Go the Extra Mile): तुम्हाला जेवढा पगार मिळतो किंवा जेवढी फी मिळते, त्यापेक्षा थोडे जास्त मूल्य (Value) देण्याचा प्रयत्न करा. ही सवय तुम्हाला इतरांपेक्षा वेगळे ठरवते.
* ग्राहक आणि सेवा: तुमचा ग्राहक (मग तो बॉस असो वा प्रत्यक्ष ग्राहक) तुमच्याकडून काय अपेक्षा करतो, हे ओळखा. त्यांच्या समस्या सोडवणे हेच तुमच्या प्रगतीचे साधन आहे.
* पेरणीचा नियम (Law of Sowing and Reaping): तुम्ही समाजात जे देता, तेच तुम्हाला हजार पटीने परत मिळते. त्यामुळे स्वतःच्या फायद्याचा विचार करण्याआधी 'मी समोरच्याचे आयुष्य कसे सोपे करू शकतो?' याचा विचार करा.
* नातेसंबंधांची गुंतवणूक: यशस्वी लोक जाणीवपूर्वक चांगले संबंध प्रस्थापित करतात आणि ते टिकवून ठेवतात.
४. प्रकरण ८: आरोग्य आणि चैतन्य (Health and Energy)
लेखक म्हणतात की, "तुमच्याकडे जग जिंकण्याची जिद्द असेल, पण जर तुमचे शरीर साथ देत नसेल, तर सर्व व्यर्थ आहे." उच्च कामगिरीसाठी उच्च ऊर्जेची गरज असते.
* आहार: शरीराला इंधन समजून सकस आहार घ्या. अति खाणे आणि जंक फूड टाळा. हलका आहार तुम्हाला अधिक कार्यक्षम ठेवतो.
* व्यायाम: दिवसातून किमान ३० मिनिटे व्यायाम केल्याने मेंदूला ऑक्सिजनचा पुरवठा वाढतो आणि विचार करण्याची क्षमता सुधारते.
* पुरेशी विश्रांती: यश मिळवण्याच्या घाईत झोपेशी तडजोड करू नका. किमान ७-८ तास झोप घेतल्याने तुमची एकाग्रता वाढते.
* मानसिक आरोग्य: नकारात्मक विचारांपासून दूर राहा. तणाव व्यवस्थापनासाठी ध्यान (Meditation) आणि प्राणायामाचा आधार घ्या.
५. प्रकरण ९: आर्थिक स्वातंत्र्य (Financial Independence)
बऱ्याच लोकांना वाटते की केवळ जास्त पैसे कमावणे म्हणजे यश, पण लेखकाच्या मते, त्या पैशांचे नियोजन करणे जास्त महत्त्वाचे आहे.
विस्तृत विश्लेषण:
* बचतीची सवय: तुमच्या उत्पन्नातील किमान १०% रक्कम बाजूला काढून ठेवा. 'स्वतःला आधी पैसे द्या' (Pay Yourself First) हा नियम पाळा.
* गुंतवणूक: केवळ बचत करून चालणार नाही, तर तो पैसा योग्य ठिकाणी गुंतवून त्यापासून अधिक पैसा कसा निर्माण होईल (Compound Interest) हे पहा.
* खर्चावर नियंत्रण: अनावश्यक चैनीच्या वस्तूंवर खर्च करण्यापेक्षा आपल्या कौशल्यांवर खर्च करा. 'गरज' आणि 'हौस' यातील फरक ओळखा.
* आर्थिक साक्षरता: टॅक्स, इन्व्हेस्टमेंट आणि बँकिंग याबद्दल मूलभूत ज्ञान मिळवा. आर्थिक दृष्ट्या स्वतंत्र होणे म्हणजे कामाच्या ओझ्याखाली न दबणे.
६. प्रकरण १०: चारित्र्य आणि सचोटी (Character and Integrity)
हे या पुस्तकातील सर्वात महत्त्वाचे प्रकरण आहे. चारित्र्य हा यशाचा पाया आहे, ज्यावर संपूर्ण इमारत उभी असते.
* प्रामाणिकपणा: स्वतःशी आणि इतरांशी प्रामाणिक राहणे ही यशाची पहिली अट आहे. खोटेपणाने मिळवलेले यश तात्पुरते असते.
* विश्वसनीयता: जेव्हा तुम्ही एखादा शब्द देता, तेव्हा तो पाळा. तुमच्या शब्दाला किंमत असेल, तर लोक तुमच्यावर विश्वास ठेवतील आणि तुमच्यासोबत व्यवसाय किंवा मैत्री करतील.
* धैर्य (Courage): अपयशाची भीती न बाळगता आव्हानांना सामोरे जाण्याचे धैर्य अंगी बाणा. कठीण प्रसंगात देखील आपल्या तत्त्वांशी तडजोड न करणे म्हणजे खरे चारित्र्य.
* स्वतःचा आदर: जेव्हा तुम्ही नैतिकदृष्ट्या योग्य वागता, तेव्हा तुमचा आत्मविश्वास वाढतो. हा अंतर्गत आत्मविश्वास तुम्हाला जगासमोर ताठ मानेने उभे राहण्यास मदत करतो.
यश हे केवळ 'काय करायचे' यावर अवलंबून नसून आपण 'कोण आहोत' यावर जास्त अवलंबून असते.
* ज्ञान: तुमच्या बुद्धीला सतत धार लावत राहा. तुमचे ज्ञान हीच तुमची खरी शक्ती आहे.
* सेवा: इतरांच्या आयुष्यात मूल्य निर्माण करा. तुम्ही जेवढी सेवा कराल, तेवढे मोठे यश तुम्हाला मिळेल.
* आरोग्य: तुमच्या शरीराची काळजी घ्या, कारण तेच तुमचे ध्येय पूर्ण करण्याचे माध्यम आहे.
* संपत्ती: पैशांचे नियोजन शिस्तबद्ध पद्धतीने करा जेणेकरून भविष्यात तुम्हाला आर्थिक विवंचना राहणार नाही.
* चारित्र्य: आपली मूल्ये आणि तत्त्वे कधीही सोडू नका. एक शुद्ध चारित्र्य तुम्हाला आयुष्यात शाश्वत आनंद आणि प्रतिष्ठा मिळवून देते.
'यश तुमच्या मुठीत' हे पुस्तक आपल्याला शिकवते की, यशाचा कोणताही चमत्कार नसतो. तो काही नियमांचा संच आहे. जर तुम्ही जबाबदारी स्वीकारली, ध्येय निश्चित केले, वेळेचे नियोजन केले, सतत शिकत राहिलात आणि आपले चारित्र्य जपले, तर यश नक्कीच तुमच्या मुठीत असेल.
लेखक शेवटी एकच संदेश देतात: "आता सुरुवात करा." वाचन केल्याने फक्त माहिती मिळते, पण ती अमलात आणल्यानेच परिवर्तन घडते. या पुस्तकातील प्रत्येक प्रकरण तुमच्या आयुष्यासाठी एक 'गाइड' म्हणून काम करेल.
धन्यवाद.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा